Phát hiện sớm và cách ly kịp thời là hai nguyên tắc sống còn để kiểm soát bệnh sốt xuất huyết Ebola, và hành trình này bắt đầu ngay tại bàn tiếp đón bệnh nhân. Chỉ cần vài phút khai thác thông tin dịch tễ một cách khoa học tại khu vực sàng lọc, các y bác sĩ đã có thể khoanh vùng chính xác đối tượng nghi nhiễm để kích hoạt phác đồ bảo vệ nghiêm ngặt. Đây là hàng rào phòng ngự đầu tiên và quan trọng nhất để triệt tiêu hoàn toàn rủi ro phát tán virus ra cộng đồng.
Ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh ngay tại khu vực sàng lọc ban đầu
Trước diễn biến phức tạp của dịch sốt xuất huyết Ebola tại một số quốc gia châu Phi, hệ thống y tế Việt Nam đã chủ động thiết lập các phương án dự phòng nhằm ngăn chặn từ sớm nguy cơ mầm bệnh xâm nhập vào nội địa. Là một trong những trung tâm y tế tuyến cuối trọng điểm, Bệnh viện Bạch Mai đã lập tức kiện toàn công tác tổ chức, chuyển sang trạng thái sẵn sàng đáp ứng dịch bệnh với tinh thần quyết liệt nhưng hoàn toàn bình tĩnh, chủ động.
Tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam chưa có tiền lệ về ca mắc Ebola theo báo cáo của giới chuyên môn. Tuy nhiên, trước bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng với mật độ đi lại và giao thương xuyên biên giới dày đặc, tuyến phòng thủ đường hàng không và các cửa khẩu luôn đối mặt với nguy cơ tiềm ẩn về sự xâm nhập của dịch bệnh.
Thách thức lớn nhất đối với giới chuyên môn nằm ở giai đoạn khởi phát của Ebola, khi các biểu hiện lâm sàng ban đầu hoàn toàn tương đồng với nhiều bệnh lý phổ biến trong cộng đồng. Tình trạng sốt, suy nhược, nhức đầu, đau mỏi cơ khớp hay các kích ứng tiêu hóa như nôn mửa, tiêu chảy rất dễ bị đánh lừa với bệnh cúm, sốt xuất huyết Dengue, sốt rét hoặc nhiễm trùng thông thường. Hệ quả là việc bỏ sót ca bệnh rất dễ xảy ra, biến công tác sàng lọc và nhận diện sớm các đối tượng nghi nhiễm trở thành mắt xích sống còn, quyết định sự thành bại của chiến lược kiểm soát dịch.
Nhằm chủ động kiểm soát nguy cơ, Ban Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai yêu cầu toàn bộ hệ thống rà soát lại năng lực phòng chống virus Ebola tại từng đơn vị trực thuộc. Đặc biệt tập trung vào việc nâng cao mức độ cảnh giác đối với các ca nghi nhiễm, đặc biệt là bắt buộc phải làm rõ các yếu tố dịch tễ liên quan trong biên độ 21 ngày tính đến thời điểm khởi phát triệu chứng đầu tiên.
Giai đoạn then chốt để dập tắt chuỗi lây truyền bệnh kịp thời
ThS. Nguyễn Quốc Thái - Phó Trưởng khoa Nhiễm khuẩn tổng hợp thuộc Viện Y học Nhiệt đới (Bệnh viện Bạch Mai) nhận định rằng, khoảng thời gian "2 phút đầu tiên" tại khâu phân luồng mang tính chất quyết định để khoanh vùng các trường hợp trong diện nghi vấn.
Việc nhanh chóng tra cứu các dấu hiệu bất thường và tiền sử dịch tễ trong vòng 21 ngày gần nhất là cơ sở để nhân viên y tế đánh giá chính xác mức độ nguy cơ, đồng thời khởi động tức thì hàng rào bảo vệ cho bản thân và những người xung quanh.
Nguyên tắc "2 - 5 - 30" là giải pháp cốt lõi được các chuyên gia tổng hợp từ thực tế đối phó với các nguồn bệnh nguy hiểm trên thế giới. Theo đó, quy trình chuẩn bao gồm: 2 phút để đánh giá nhanh dấu hiệu bệnh và yếu tố dịch tễ; 5 phút để đưa đối tượng vào khu vực cách ly biệt lập; và trong vòng nửa tiếng đầu tiên phải kích hoạt thành công hệ thống ứng phó khẩn cấp, triển khai phòng hộ sinh học và thông báo cho cơ quan quản lý.
Khung thời gian này được định vị là "30 phút vàng" nhằm dập tắt hoàn toàn rủi ro phát tán virus ngay từ cửa ngõ tiếp đón của cơ sở y tế. Việc chậm trễ hoặc bỏ lỡ cột mốc này sẽ làm leo thang nghiêm trọng nguy cơ phơi nhiễm chéo cho cả đội ngũ y bác sĩ lẫn các bệnh nhân đang điều trị tại đây.
Đối với chiến lược ứng phó dịch Ebola, công tác kiểm soát nhiễm khuẩn được xem là lá chắn xương sống, giữ vai trò phòng ngự then chốt. Theo TS. Trương Anh Thư - Trưởng khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn (Bệnh viện Bạch Mai), bất kỳ ca bệnh nào nằm trong diện nghi vấn đều bắt buộc phải vận hành nghiêm ngặt theo phác đồ ba bước: "Phát hiện - Cách ly - Thông báo".
Ngay thời điểm xác định ca bệnh trong diện nghi vấn, việc lập tức di tản bệnh nhân ra khỏi các không gian chung là bắt buộc; đồng thời, lực lượng y tế phải trang bị đồng bộ trang thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) và khởi động phác đồ kiểm soát nhiễm khuẩn nhằm triệt tiêu hoàn toàn rủi ro lây nhiễm chéo trong môi trường bệnh viện.
Song song với đó, toàn bộ hệ thống phải tuân thủ tuyệt đối các phác đồ chuẩn hóa về việc mang mặc trang bị bảo hộ chuyên dụng, phân loại và tiêu hủy rác thải sinh học, tiệt trùng không gian bề mặt cũng như điều phối lộ trình di chuyển của bệnh nhân một cách an toàn.