Dù là bệnh truyền nhiễm hiếm gặp, sốt xuất huyết Ebola lại sở hữu độc lực cao với nguy cơ diễn tiến nặng, suy đa cơ quan và có khả năng lây lan từ động vật hoặc giữa người với người. Do các biểu hiện khởi phát rất dễ nhầm lẫn với cúm hay sốt virus thông thường, việc nhận diện sớm các dấu hiệu chỉ điểm là yếu tố sống còn để người có nguy cơ phơi nhiễm chủ động cách ly và tiếp cận y tế kịp thời. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết về giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe trước căn bệnh nguy hiểm này.
Virus Ebola là gì?
Virus Ebola, một đại diện thuộc chi Ebolavirus, chính là căn nguyên gây nhiễm trùng cấp tính ở người và bộ linh trưởng. Kể từ khi được phát hiện vào năm 1976 trong một đợt bùng phát sốt xuất huyết tại Châu Phi, loại virus nguy hiểm này đã liên tiếp kích hoạt nhiều vòng lặp dịch tễ nghiêm trọng trên quy mô toàn cầu suốt nhiều thập kỷ qua.
Nhiều bằng chứng thực nghiệm đã xác định dơi ăn quả tại lục địa đen là ổ chứa tự nhiên và có mối liên hệ trực tiếp đến sự phát tán của virus Ebola. Riêng tại khu vực Châu Á, bao gồm cả Việt Nam, các ca bệnh được ghi nhận chủ yếu bắt nguồn từ chuỗi lây nhiễm thứ phát giữa người với người.
Sau khi mầm bệnh xâm nhập, cơ thể sẽ trải qua thời kỳ ủ bệnh biến thiên từ 2 ngày đến 3 tuần; trong suốt giai đoạn này, biểu hiện lâm sàng hoàn toàn trống vắng hoặc vô cùng mờ nhạt. Đây chính là lỗ hổng dịch tễ lớn khiến người nhiễm không thể tự ý thức được tình trạng của mình, vô tình trở thành nguồn lây tiềm ẩn trong cộng đồng. Ngoài ra, sức bền của tác nhân này ngoài môi trường khá cao, có thể duy trì khả năng gây bệnh từ vài giờ đến nhiều ngày trên các bề mặt khô ráo hoặc bên trong dịch tiết sinh học của bệnh nhân.
Cơ chế bệnh sinh của Ebola đặc trưng bởi sự tấn công trực diện vào các nội tạng cốt lõi như gan, thận và làm tê liệt hàng rào phòng ngự của cơ thể. Bằng cách vô hiệu hóa khả năng đông máu tự thân, virus gây ra hội chứng xuất huyết phủ tạng cực kỳ nghiêm trọng ở các ca bệnh diễn tiến nặng. Việc máu chảy ồ ạt không thể kiểm soát này là nguyên nhân chính dẫn đến sốc và tử vong nhanh chóng. Mọi lứa tuổi đều có xác suất nhiễm bệnh tương đương nhau, tuy nhiên, biến chứng nặng và nguy cơ tử vong sẽ tăng vọt ở những bệnh nhân có tiền sử suy giảm đáp ứng miễn dịch do các bệnh lý nền trước đó.
Những triệu chứng cảnh báo Ebola
Căn bệnh này đặc trưng bởi sự khởi phát đột ngột ngay khi kết thúc thời kỳ ủ bệnh (dao động từ 2 - 21 ngày). Những dấu hiệu sơ khởi của Ebola thường mang tính chất đánh lừa vì tương đồng với bệnh cúm hay sốt virus phổ thông. Dù vậy, thế trận nhiễm trùng sẽ chuyển biến xấu rất nhanh, đẩy người bệnh vào làn sóng triệu chứng nặng nề như suy sụp sức khỏe, mất nước do tổn thương đường ruột, thậm chí xuất huyết.
Các triệu chứng ban đầu của Ebola
Giai đoạn khởi phát của Ebola đặc trưng bởi hội chứng nhiễm trùng nhiễm độc toàn thân rất dễ nhầm lẫn với các bệnh lý sốt siêu vi thông thường, bao gồm: sốt cao, suy nhược cơ thể, đau đầu dữ dội kèm theo tình trạng đau cơ, đau khớp và đau bụng khu trú. Việc các triệu chứng này dai dẳng không dứt sẽ nhanh chóng bào mòn thể trạng, khiến bệnh nhân rơi vào trạng thái kiệt quệ. Đáng ngại hơn, do virus trực tiếp công phá hàng rào miễn dịch, người bệnh rất dễ đối mặt với nguy cơ bội nhiễm các tác nhân vi sinh khác, khiến bệnh cảnh lâm sàng trở nên phức tạp và đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Các triệu chứng sau của Ebola
Tiến triển sang giai đoạn muộn, bệnh Ebola bắt đầu có các dấu hiệu rõ rệt tại đường tiêu hóa với các biểu hiện như đau quặn bụng, nôn mửa, tiêu chảy cấp và tình trạng xuất huyết dạ dày vô căn. Song song với đó, các triệu chứng thực thể khác như hồng ban trên da, nấc cụt dai dẳng, sung huyết kết mạc (mắt đỏ), cùng các vết bầm tím tự phát do xuất huyết dưới da cũng dần lộ diện. Dù ở giai đoạn khởi phát, Ebola rất dễ bị chẩn đoán nhầm với sốt rét, thương hàn hoặc các hội chứng sốt phổ thông, nhưng các dấu hiệu ở giai đoạn toàn phát sẽ mang tính chỉ điểm rõ ràng hơn. Việc trì hoãn can thiệp y tế trong thời điểm này có thể dẫn đến các biến chứng ác tính như xuất huyết ồ ạt, suy giảm tế bào bạch cầu và tăng men gan cấp tính, đẩy bệnh nhân vào tình trạng nguy kịch.
Bệnh Ebola ủ trong bao lâu?
Thời kỳ tiềm ẩn (ủ bệnh) của Ebola được tính từ thời điểm virus xâm nhập hệ thống cho đến khi các biểu hiện lâm sàng đầu tiên phát tác. Cửa sổ thời gian này biến thiên trong khoảng 2 đến 21 ngày, với mốc ghi nhận phổ biến ở đa số bệnh nhân là khoảng sau một tuần kể từ khi có yếu tố phơi nhiễm. Trong giai đoạn chưa phát bệnh, việc giám sát y tế tại nhà thông qua kiểm tra thân nhiệt và tự đánh giá sức khỏe hàng ngày là bắt buộc đối với người có nguy cơ. Nếu cơ thể xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như sốt, suy nhược đột ngột, đau đầu, nhức mỏi cơ, nôn mửa hoặc rối loạn tiêu hóa trong vòng 3 tuần sau tiếp xúc, đối tượng cần lập tức liên hệ với cơ quan y tế có thẩm quyền để nhận chỉ dẫn cách ly an toàn.
Khi có triệu chứng Ebola cần làm gì?
Khi phát hiện cơ thể xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ nhiễm virus Ebola, người bệnh cần:
- Liên hệ ngay hotline của cơ sở y tế để nhận chỉ dẫn, tuyệt đối không tự ý di chuyển đến nơi đông người.
- Thực hiện cách ly nghiêm ngặt tại phòng riêng, hạn chế tối đa các tương tác trực tiếp với người xung quanh.
- Tuyệt đối không chia sẻ vật dụng sinh hoạt cá nhân (như trang phục, khăn mặt, cốc nước) với các thành viên trong gia đình.
- Tránh xa và không tiếp xúc trực tiếp với máu, chất nôn, nước tiểu, phân hoặc bất kỳ dịch tiết sinh học nào từ người nghi nhiễm.
- Cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về lịch trình di chuyển, lịch sử tiếp xúc trong vòng 3 tuần gần nhất cũng như thời điểm khởi phát triệu chứng đầu tiên.
- Nghiêm cấm hành vi tự ý mua thuốc hoặc áp dụng các biện pháp can thiệp y tế tại nhà khi chưa có y lệnh từ bác sĩ chuyên khoa.
Ở giai đoạn khởi phát, virus Ebola kích hoạt các phản ứng cơ thể tương tự như cảm cúm bao gồm sốt, suy kiệt, đau đầu, đau cơ khớp và đau họng, sau đó mới diễn tiến phức tạp thành nôn mửa, tiêu chảy liên tục, đau bụng, phát ban hoặc các biểu hiện ác tính. Sự tương đồng triệu chứng giữa Ebola và nhiều căn bệnh truyền nhiễm khác khiến việc tự nhận biết trở nên khó khăn. Chính vì vậy, người có lịch sử dịch tễ đi qua vùng có dịch hoặc tiếp xúc gần với nguồn bệnh trong vòng 21 ngày được khuyến cáo phải liên hệ với bác sĩ ngay khi có dấu hiệu bất ổn.